Lahey merkezli Uluslararası Adalet Divanı (ICJ), Myanmar’ın Rohingya azınlığına karşı 2017 yılında yürütülen operasyonlar kapsamında soykırım işlediğine ilişkin tarihi bir karara imza attı. Kararın, uluslararası hukukta bir devletin soykırım işlediğini tescil eden ilk hüküm olması, bölgesel istikrara ve mülteci krizine küresel ölçekte yeni bir boyut kazandırdı. Myanmar hükümeti bu kararı “adil olmayan” olarak nitelendirerek reddederken, muhalifler ve uluslararası toplum kararın uygulanması için baskılarını sürdüreceğini belirtti. Görülen delillerin temelini oluşturan ve 2017’de Arakan (Rakhine) eyaletinde başlatılan operasyonlar, ordunun geniş kapsamlı müdahalelerini içeriyordu. Operasyonlar sırasında çok sayıda Rohingya hayatını kaybetti, evler yıkıldı ve kadınlara karşı suçlar işlediğine ilişkin iddialar yeniden gündeme geldi. Şu an Bangladeş’te yaklaşık 1,2 milyon Rohingya mülteci olarak yaşam mücadelesi veriyor; kamplar kalabalık, sağlık ve sanitasyon olanakları sınırlı ve aşırı hava koşulları ile yangın riskleri yüksektir. Karara göre Myanmar güçleri, Rohingya topluluğunu hedef alan operasyonlarda kitlesel öldürmeler ve tecavüzler dahil olmak üzere acımasız eylemler gerçekleştirdi ve bu eylemler; uluslararası koruma altında olan sivillerin hedef alınmasıyla soykırımı oluşturan sistematik bir planın parçasıydı. ICJ, olaylar zincirinin “geniş kapsamlı ve sistematik” olduğuna işaret ederken, bu eylemlerin toplumun yok edilmesini amaçlayan bir politikayla bağlantılı olduğunu savundu. Myanmar’in devlet ajansları ve Bakanlar Sözcüsü Khine Khine Soe, kararın sadece yargısal bir yargılamadan ibaret olduğunu ve 15 hakimin dokuz oy birliğiyle kabul edildiğini savundu. Soe, kararın oy çokluğu ile alındığını vurgulayarak “tüm 15 hakim buna katılmadı” dedi ve kararın “adil olmadığını düşündüğünü” ekledi. BM ve insan hakları örgütleri, mahkemenin bulgularını selamladı ve adaletin sağlanması yönündeki çabaların sürdürülmesi çağrısında bulundu. Grup kaynakları arasında Arakan Rohingya Ulusal Konseyi ve ARSA gibi milisler, kararın “gerçekleşmesi gereken adımların başlangıcı” olduğunu belirtirken, geri dönüşün güvenli, gönüllü ve onurlu olması talebini yineledi. ARSA, kararın mültecilerin haklarına saygı gösterilmesini gerektirdiğini ifade etti ve uluslararası toplumun Myanmar’a karşı sorumluluklarını yerine getirmesi gerektiğini vurguladı. Uluslararası tepkiler arasında Çin dışişleri sözcüsü, Pekin’in aslında bu konuda “yapıcı rol oynamaya” istekli olduğunu ifade ederken, yetkililer “yetkilerin aşımı ve yorumsal geniş yorumlar” hususunda kaygılarını belirtti. ABD, Rusya ve Çin’in liderlerinin son yıllarda dile getirdiği görüşler, uluslararası kurumların bağımsızlığı ile yetkilerinin dengelenmesi gerekliliğine dikkat çekti. Myanmar’ın sivil hükümetinin devrilmesinden sonra yönetimde güçlenen ordunun ise kararları uygulama konusundaki isteksizliği sürüyor. Hukuki Bornu ve insani sonuçlar dikkate alındığında ICJ’nin emri, Myanmar’a soykırımın sorumlularını adalet önüne çıkarmak, Rohingya için güvenli geri dönüş mekanizmaları kurmak ve mağdurlara tazminat ödemek yönünde adımlar atma yükümlülüğü yükledi. Karar, Myanmar’ın uluslararası yargılama süreçlerinde karşılaştığı baskıyı artırabilir ve bölgedeki eski çatışmaların çözümüne dair yeni bir diyalog zemini yaratabilir. Ancak Naypyitaw bu kararın uygulanması konusunda net bir yol haritası sunmaktan kaçınırken, kamuoyunun kararın uygulanması için baskısını artırması bekleniyor. Gelecek adımlar konusunda uzmanlar, Birleşmiş Milletler ve bölgesel aktörlerin gözetiminde güvenli geri dönüşün sağlanması için uluslararası mekanizmaların güçlendirilmesini ve suça iştirak edenlerin hesap vereceğini netleştiren adımların atılmasını gerektiğini belirtiyor. İnsan hakları savunucuları, kararın sadece kağıt üzerinde kalmaması için izleme ve hesap verebilirlik süreçlerinin şeffaf bir şekilde işletilmesini talep ediyor.